Allergische en niet-allergische rhinosinusitis
Naast neuspoliepen bestaan er veel andere oorzaken voor neus- en bijholteklachten.
Soms komt dit door de bouw van de neus (bijvoorbeeld een scheef neustussenschot), soms door een infectie, en soms door veel voorkomende aandoeningen zoals allergische of niet‑allergische rhinosinusitis. Deze aandoeningen kunnen er ook voor zorgen dat andere ziekten moeilijker onder controle te houden zijn, zoals astma. Vaak is niet precies bekend waarom het neusslijmvlies te gevoelig reageert. Probeer in elk geval prikkels te vermijden waarvan je hebt ontdekt dat ze klachten veroorzaken. Hieronder vind je een aantal tips die kunnen helpen.
- Houd je huis stofvrij
Gevoelig voor stof? Gebruik gladde materialen voor vloer en wanden, want die kun je gemakkelijker stofvrij houden. Gebruik gesloten kasten. Neem meubels af met een vochtige doek of een wisser met stofbindende doekjes. Gebruik zo mogelijk een stofzuiger met een hepafilter. - Rook niet
Roken, door jezelf of een ander, veroorzaakt meer klachten. De fijnere rookdeeltjes blijven zeker acht uur in de lucht zweven. Alleen ’s avonds roken als de kinderen die klachten hebben naar bed zijn, lost dus niets op. Net als roken onder de afzuigkap. Buiten roken is de enige oplossing. - Voorkom bak- en braadluchtjes
Bak- en braadluchtjes, en zelfs de geur van kruiden en specerijen kunnen klachten veroorzaken. Ventileer daarom goed en zet de afzuigkap aan. Laat de afzuigkap nog tien minuten na het koken draaien. - Wees voorzichtig met houtkachels en verbrandingsgassen
De rook van open vuur kan erg prikkelend op je luchtwegen werken. Verbranding produceert bovendien vocht. Bij geisers en gaskachels is een goede afvoer daarom noodzakelijk. - Laat textiel stomen
Wist je dat textiel, niet alleen kleding maar ook meubelstoffen, vaak is behandeld met een kreukherstellende of vuilafstotende stof? Ook deze kan klachten geven. Tip: laat de kleding stomen voordat je ze gaat dragen en meubels behandelen. - Pas op met drukinkt, lijm en verf
Laat een nieuwe krant even opengeslagen liggen voordat je hem gaat lezen. Drukinkt kan vervelende prikkels geven. Voorkom lijm- of verfluchten bij het klussen of schoonmaken. - Gebruik de juiste medicijnen
Er bestaan medicijnen die je overgevoeligheid kunnen verminderen. Vraag je arts of dat zinvol voor jou is. - De belangrijkste functie van de neusholte is ademhaling. De neusholte verwarmt en bevochtigt de ingeademde lucht. Daarnaast filtert je neus meer dan 95 procent van de deeltjes van de ingeademde lucht. Door de ingeademde lucht te verwarmen, bevochtigen en filteren, worden je luchtwegen beschermd.
- Via kleine uitsparingen in de schedelbasis lopen fijne uitlopertjes van de reukzenuw naar het bovenste gedeelte van je neusholte. Geurdeeltjes moeten hoog in je neus aankomen om ze waar te nemen.
- Het traanvocht dat door je ogen wordt geproduceerd, komt via de traanbuis onderin je neus terecht. Vervolgens wordt het met neusslijm afgevoerd naar de keel. Daar slik je het weg.
- Je neus speelt een belangrijke rol bij het produceren van bepaalde klanken.
- Filteren, verwarmen en bevochtigen van de ingeademde lucht.
- De neusbijholten werken als resonantieruimten voor geluid en versterken zo je stemgeluid.
- De neusbijholten verminderen het gewicht van de schedel en kunnen schokken absorberen. Ze beschermen daardoor je hersenen en oogkassen.
Wat is allergische rhinosinusitis?
De allergische variant van rhinosinusitis komt veel vaker voor dan de niet-allergische vorm. Zo’n 10 tot 15 procent van volwassenen (en kinderen) in Europa ondervindt er hinder van. Het opvallende is dat er maar weinig mensen aan de bel trekken om hun symptomen onder controle te brengen. Ze hebben simpelweg het gevoel dat de klachten deel uitmaken van hun dagelijks leven. Sommigen hebben redelijk milde klachten, anderen ervaren veel hinder.
Wat gebeurt er bij allergische rhinosinusitis?
De stofjes waar je immuunsysteem op reageert heten allergenen. Bij allergische rhinosinusitis ontstaat er een ontsteking van het neusslijmvlies door een overgevoeligheid voor bepaalde allergenen. De symptomen komen vaak overeen met die van een verkoudheid. Alleen: een verkoudheid wordt veroorzaakt door een virus, allergische rhinosinusitis door een allergische reactie. Je immuunsysteem reageert bij een allergische reactie op stofjes waar het normaal gesproken niet of nauwelijks op reageert.
Wat zijn de symptomen van allergische rhinosinusitis?
Een loopneus en niezen, of rode ogen. De symptomen van allergische rhinosinusitis lijken op de klachten bij een verkoudheid. Ze kunnen in verschillende mate optreden: bij de een zijn de klachten heftiger dan bij de ander.
Welke allergenen zijn de boosdoeners?
Verschillende allergenen kunnen je allergische rhinosinusitis bezorgen. Sommige zijn makkelijker te ontwijken dan andere. Pollen van grassen en bomen, huisstofmijt, huidschilfers van bijvoorbeeld kat, hond of konijn en sporen van schimmels zijn de meest voorkomende allergenen bij deze vorm van rhinosinusitis.
Seizoensgebonden of niet?
Bij allergische rhinosinusitis die seizoensgebonden is, ervaar je symptomen tijdens vaste periodes van het jaar. Ze worden bijvoorbeeld bepaald door pollen in de lucht. Heb je het hele jaar door last? Dan worden de klachten vaak veroorzaakt door allergenen zoals huisstofmijt en of huisdieren. Maar let op: in sommige landen kunnen pollen het hele jaar door aanwezig zijn. Dan geldt deze tweedeling niet.
Intermitterend of persisterend?
Bij allergische rhinosinusitis die met tussenpozen aanwezig is (intermitterend), heb je last van symptomen tijdens bepaalde tijden van het jaar: minder dan vier dagen per week én minder dan vier weken op een rij. Bij aanhoudende (persisterende) allergische rhinosinusitis heb je klachten voor meer dan vier dagen per week, en meer dan vier weken op een rij. De klachten kunnen mild, matig of ernstig zijn. Afhankelijk daarvan bespreek je in overleg met je arts de mogelijkheden voor je behandeling.
Allergietest?
Hoe kom je te weten waardoor je klachten veroorzaakt worden? Op basis van je symptomen en je medische geschiedenis kan je arts de diagnose allergische rhinosinusitis stellen. Is de exacte oorzaak niet duidelijk? Dan kan hij je doorverwijzen voor een allergietest.
Welke behandeling bij allergische rhinosinusitis?
Hoe krijg je de klachten van allergische rhinosinusitis onder controle? Vermijd de allergenen die je allergieklachten veroorzaken. Maar… bij hooikoorts bijvoorbeeld zweven de pollen door de lucht. Dat is dus niet eenvoudig…
Wat is niet-allergische rhinosinusitis?
Niet-allergische rhinosinusitis is een neusaandoening waarbij je klachten hebt die lijken op allergische rhinosinusitis en hooikoorts. Bekende risicofactoren zijn irriterende stoffen, voeding en drank, en hormonale veranderingen. Chronisch niezen en een chronisch verstopte neus zijn enkele symptomen van niet-allergische rhinosinusitis. Medicijnen kunnen de klachten verlichten en je kunt zelf ook het een en ander doen om klachten te voorkomen: zoveel mogelijk prikkels vermijden.
Wat gebeurt er bij niet-allergische rhinosinusitis?
Ben je overgevoelig voor bepaalde prikkels, dan kan je lichaam op verschillende manieren reageren. Sommige mensen krijgen klachten die typerend zijn voor astma zoals benauwdheid (kortademigheid), piepend ademhalen en hoesten. Anderen krijgen tranende ogen, een verstopte neus of een loopneus en/of moeten vaak niezen. Vaak reageert ook de huid in de vorm van eczeem. Deze klachten kunnen worden veroorzaakt door allergische prikkels en niet-allergische prikkels.
Niet-allergische prikkels zijn prikkels waar iedereen last van kan hebben. De klachten worden veroorzaakt doordat het neusslijmvlies sterk reageert op dit soort prikkels. Hierbij zwelt het neusslijmvlies met als gevolg dat de toegankelijkheid van je neus minder wordt en je neus vaak verstopt raakt.
Wat zijn niet-allergische prikkels?
De boosdoeners bij deze vorm van rhinosinusitis zijn irriterende stoffen die je inademt. Denk aan tabaksrook, bak- en braadluchtjes, parfum, make-up, sprays, verbrandingsgassen, formaldehydegas uit spaanplaat of isolatiemateriaal, de lucht van chloor(water), boenwas, verf, terpentine, schoonmaakmiddelen, benzinedampen, uitlaatgassen van auto’s, drukinkt. Het kunnen ook fijne stofdeeltjes zijn of stuifmeel in de lucht.
Het mag vreemd klinken, maar ook weersomstandigheden als mist, regen, vochtig weer, sterke temperatuurswisselingen of koude lucht kunnen klachten veroorzaken die je kunt relateren aan niet-allergische rhinosinusitis. Mensen die al ergens allergisch voor zijn, zijn vaak ook overgevoelig voor niet-allergische prikkels. In bepaalde families kan een overgevoelig neusslijmvlies veel voorkomen: kwestie van erfelijkheid.
Voor welke niet-allergische prikkels ben je gevoelig?
De oorzaak van een overgevoelig neusslijmvlies is vaak niet bekend. En er bestaan helaas geen onderzoeken waarmee je kan vaststellen voor welke niet-allergische prikkels je precies overgevoelig bent. Je kunt wel een klachtendagboek bijhouden. Daarin schrijf je wanneer de klachten optreden en welke prikkels zich op dat moment in je omgeving voordoen. Vermijd prikkels waarvan je hebt ontdekt dat die voor klachten zorgen. In sommige gevallen kunnen bepaalde medicijnen helpen.
Wat kan ik zelf doen?
Hoe ziet de binnenkant van je neus eruit?
Het inwendige deel van de neus wordt opgedeeld in de neusholte, de neusbijholten en het reukorgaan met de reukzenuw in de voorste schedelgroeve. De inwendige neus is bedekt met slijmvlies.
De neusholte
Direct achter de neusgaten bevindt zich het voorportaal van de neus. Het neustussenschot staat op de middellijn en verdeelt je neus in een linker en rechter neusholte. Het neustussenschot bestaat uit een voorste deel van kraakbeen en een achterste deel van been.
Vooraan in je neusholte zit de neusklep, het nauwste deel van de neus. Achteraan komen de beide neusholten weer samen in de neuskeelholte. In beide neusholten bevinden zich drie neusschelpen. Deze vullen de neus en vergroten het oppervlak van neusslijmvlies, iets wat goed is voor de vocht- en warmtehuishouding. Afhankelijk van de plaats in de neusholte geven anatomische afwijkingen meer of minder gemakkelijk neusverstoppingsklachten.
De neusbijholten
De neusbijholten of sinussen zijn met lucht gevulde holten. Ze zitten rond de neusholte en de ogen. Elke sinus is genoemd naar het bot waarin het zich bevindt. Er zijn verschillende sinussen en hun anatomie is heel wisselend, al zijn er wel duidelijke herkenningspunten.
Het neusslijmvlies
De neus en neusbijholten zijn voornamelijk bedekt met slijmvlies. Dit slijmvlies bestaat onder andere uit slijmbekercellen die slijm produceren en trilhaarcellen met trilhaartjes. Deze trilhaartjes hebben een specifieke trillingsrichting. Daardoor kan het geproduceerde slijm via de nauwe uitgangen van de bijholten naar je neusholte worden gevoerd. De meeste neusbijholten voeren hun slijm af onder de middelste neusschelp naar het zogenaamde osteomeatale complex, waarna het naar de neus-keelholte wordt afgevoerd.
Welke functies heeft de neusholte?
Welke functies hebben de neusbijholten?
Wat de echte functie van de neusbijholten is, is nog niet helemaal duidelijk. Wat ze wel doen:
Wat hebben hazelaar, els, berk, kropaar, gestreepte witbol en glanshaver met elkaar gemeen? Samen zorgen deze bomen en grassen ervoor dat de hooikoortskalender bijna het hele jaar gevuld is. De bijbehorende klachten kunnen voor een deel lijken op die van een verkoudheid, maar ook op die van een chronische neusbijholteontsteking en neuspoliepen.
Eén op de acht mensen in Europa heeft hooikoorts en steeds meer mensen hebben last van pollen (stuifmeelkorrels) in de lucht. Pollen zijn namelijk de boosdoeners van de allergieklachten aan de luchtwegen die we hooikoorts noemen. Hooikoorts wordt ook wel allergische rinitis of graspollen- of boompollenallergie genoemd. De meeste pollen verspreiden zich tijdens het voorjaar. De piek van het hooikoorts seizoen is dan ook in het voorjaar te zien. Maar door klimaatverandering staan bomen vroeger in bloei (februari) en een kruid als ambrosia bloeit in Nederland bijvoorbeeld pas in september.
Afweersysteem onder vuur
Ook andere factoren zorgen ervoor dat er meer hooikoorts is dan vroeger: de verstedelijking is er een van. Daardoor krijgen kinderen minder gezonde bacteriën binnen die hun afweer opbouwt. De veranderde voeding is er nog een. We eten steeds meer bewerkt voedsel met een minder gevarieerde bacteriesamenstelling en dat is niet goed voor ons afweersysteem. En luchtvervuiling niet te vergeten: de barrière voor pollen in het neusslijmvlies is gevoeliger en kwetsbaarder geworden door de toename van roetdeeltjes in de lucht.
Klachten en symptomen
De hooikoortsklachten duren tegenwoordig dus langer dan vroeger en meer mensen hebben er last van. Vooral grassen zijn sterk allergeen en zorgen voor klachten als niezen, een loopneus of een verstopte neus, een vol gevoel in je hoofd, benauwdheid en jeukende ogen. Kort gezegd ontstaan de allergische klachten op het moment dat je immuunsysteem een heftige reactie geeft op het inademen van allergenen die in stuifmeelkorrels voorkomen. Bomen en vooral grassen (die groeien overal), maar ook kruiden als bijvoet en klein glaskruid zijn daarvoor verantwoordelijk. Gelukkig reageert niet iedereen allergisch op dezelfde pollen en sommige pollen geven heftiger klachten dan andere.
Hooikoorts of verkoudheid
De klachten bij hooikoorts lijken vaak op een verkoudheid en kunnen daarmee dus gemakkelijk verward worden. Een verstopte neus, loopneus of niezen en een drukkend, vol gevoel in je hoofd: bij deze symptomen denk je in eerste instantie aan een verkoudheid. Maar als je in een korte periode meerdere keren verkouden bent of je verkoudheid blijft maar voorduren, dan kun je ook hooikoorts hebben. Bij hooikoorts heb je vaak jeuk aan je neus en neemt het niezen in de loop van de dag vaak toe en wordt in de avond minder.
Chronische neusbijholteontsteking en neuspoliepen
Het kan ook zijn dat het niet of nauwelijks door je neus kunnen ademhalen, de benauwdheid, het volle gevoel in je hoofd (en het verlies van vooral reuk) op iets anders wijst dan op hooikoorts of een verkoudheid. Daarom zal je huisarts bij aanhoudende klachten je naar een allergoloog of kno-arts doorsturen. Die vraagt om vast te leggen welke klachten je hebt en wanneer, en houdt het oog daarbij gericht op de hooikoortskalender. Ook wordt met behulp van een camera onderzocht of de verstopte neus misschien veroorzaakt wordt door een chronische neusbijholteontsteking (CRS) en/of neuspoliepen (NP). Dat kan namelijk ook, en daarover vind je op deze website heel veel informatie…
Chronische rhinosinusitis en allergische rhinosinusitis kunnen ademhalingsklachten geven en de kwaliteit van leven verminderen, maar ook een slechtere controle van andere aandoeningen geven. Een voorbeeld daarvan is astma.
Vaak komen ziekten van de bovenste luchtwegen voor bij astma. Twee daarvan zijn allergische rhinosinusitis en chronische rhinosinusitis. Chronische rhinosinusitis is een ontsteking die pijn, druk en zwelling in de sinussen veroorzaakt, de met lucht gevulde holten links en rechts van je neus. Er zijn vier paar sinussen aan weerszijden van de neusholtes ofwel de neusbijholten. Ze staan allemaal in verbinding met de neusholte.
Verstopte neus, minder goed ruiken
Bij chronische rhinosinusitis kun je klachten hebben als een verstopte neus, neusloop, hoofd- en/of aangezichtspijn die komt en gaat, een minder goed reukvermogen, een chronische hoest, een pijnlijke keel en longproblemen. Duurt rhinosinusitis langer dan twaalf weken dan noemen we dat chronisch. Chronische rhinosinusitis wordt niet altijd veroorzaakt door bacteriën. De aandoening verbetert ook niet altijd met antibiotica.
Twee aandoeningen tegelijk
Astma en rhinosinusitis zijn twee aandoeningen die tegelijk kunnen voorkomen. Rhinosinusitis kan een trigger zijn voor astma en iemand met astma (en/of allergie) kan eerder rhinosinusitis ontwikkelen.
Chronische allergische rhinosinusitis
De klachten bij chronische allergische rhinosinusitis zijn een loopneus, niezen, een verstopte neus soms in combinatie met geïrriteerde oren, ogen en keel. Zo’n 80 procent van de mensen met astma hebben ook allergische rhinosinusitis en 10 tot 40 procent van de mensen met rhinosinusitis hebben ook astma. Beide ziekten komen dus vaak samen voor. Hoe komt dat?
Overgevoelige reactie
Dit komt met name doordat je een aanleg kan hebben om allergisch of buitengewoon overgevoelig te reageren op normale, niet levensbedreigende stoffen of omstandigheden. Kortom: door allergische reacties in je lichaam. Als er een ontsteking voorkomt in de luchtwegen, dan kan die bovenin (de neus) een rhinosinusitis veroorzaken en onderin (de luchtpijpen) voor een astmatische reactie zorgen.
Voor de controle over astmaklachten is het belangrijk om ook de eventueel aanwezige rhinosinusitis of de allergische rhinosinusitis aan te pakken. Dit omdat er een duidelijke invloed is op de astma en de klachten.
Bron: Nieuwsbrief astmaVereniging Nederland en Davos, mei 2023.
Referenties
1. Khan A, et al. Rhinology. 2019;57(1):32–42. 2. White AA, Stevenson DD. N Engl J Med. 2018;379:1060–1070.
Lees meer over CRSwNP
